Górska korona Słowacji – Veľký Rozsutec/ Wielki Rozsąciec

   Jest taka góra w pewnym paśmie górskim, która jest widoczna niemalże zewsząd. Rozpościera się na paru ładnych kilometrach kwadratowych pasma zwanego Małą Fatrą. Widać ją jako znaczący punkt z prawie wszystkich okalających ją szczytów Krywańskiej (czyli północno-wschodniej) Małej Fatry, jest również widoczna z wielu gór Beskidu Żywieckiego, można podziwiać jej sylwetkę np. z Wielkiej Raczy. Po słowacku nazywa się Veľký Rozsutec, po polsku dotychczas jej nazwa nie była tłumaczona – ja proponuję: Wielki Rozsąciec. Oczywiście nie znajdziecie takiego określenia nigdzie, ale ja postaram się wyjaśnić dlaczego zastosowałem taką nazwę w tym właśnie wpisie.

Sama góra, osiągając wysokość 1610 m n.p.m. (wg. map słowackich – 1609,7 m n.p.m.), jest wyraźną dominantą północnej części Małej Fatry, której oficjalna nazwa to Rozsutce (obejmuje: Sokolie wraz z Cieśniawami, Boboty, Mały i Wielki Rozsąciec). Cały ten obszar objęty jest ochroną jako rezerwat przyrody w obrębie Parku Narodowego Mała Fatra (Národný park Malá Fatra). 

HORA 504
Wielki Rozsąciec/Veľký Rozsutec – widok od zachodu (ze szlaku w Stefanowej)

A teraz coś o pochodzeniu nazwy. Jako osoba, która lubi inne języki indoeuropejskie (w tym też te słowiańskie), a zatem również słowacki, będąc na Słowacji zawsze staram się poznać znaczenie miejscowych nazw, poszukać ich odpowiedników w żywych bądź wymarłych wyrazach polskich. Tak naprawdę jesteśmy bardzo blisko spokrewnieni, a dialekty wschodniosłowackie (są cztery: spiski, szaryski, zempliński, abowski) są bardzo bliskie językowi polskiemu i wzajemnie zrozumiałe zarówno dla ich użytkowników, jak i Polaków (szczególnie tych z południa). Ostatni trochę odstaje fonetycznie (wpływ języka węgierskiego – okolice Koszyc) i tu może być minimalnie trudniej. Niemniej, potwierdzam, rozmawiałem z osobą mówiącą dialektem północnoszaryskim (Górna Topla) i bez problemu się rozumieliśmy. Na wschodzie Słowacji nie występuje iloczas, tzn. podział na samogłoski krótkie i długie, i naprawdę jest dużo, dużo łatwiej, jeśli chodzi o komunikację werbalną 🙂

No więc, o Veľkým Rozsutcu myślałem dość długo – skąd jego charakterystyczna nazwa się wywodzi, i o co może w przypadku tej góry chodzić. W międzyczasie przemierzałem szlaki Krywańskiej Małej Fatry wzdłuż i wszerz, zwiedzając główne atrakcje tych pięknych okoliczności przyrody nieożywionej, a które, dziwnym trafem, w większości skupiają się na stokach Wielkiego Rozsąćca, lub w jego pobliżu. I już teraz wiem.

Cała góra zbudowana jest ze skał wapiennych i dolomitowych o różnej odporności na działanie czynników atmosferycznych. Taki budulec nie jest trwały, ulega wykruszaniu, spękaniom i erozji tworząc jeden olbrzymi system wodny, przyjmujący wodę z deszczu lub mgły, i oddający ją do powierzchni poprzez niezliczone młaki źródliskowe, źródła, czy spękania, lub też skalne szczeliny w obfitości w nim występujące. W międzyczasie woda, w nieznany i niewidoczny dla ludzi sposób jest magazynowana, filtrowana i rozprowadzana, co poprawia jej właściwości i zapewnia zasoby pitne mieszkańcom pobliskich miejscowości. 

hora-851.jpg
Wielki Rozsącieć (Veľký Rozsutec) – widok od południa (ze stoków Stogu/Stohu – 1607 m n.p.m.)

No właśnie, co rusz można napotkać wysięki, woda powoli w nich się sączy, czasem bardzo powoli, kropla po kropli, aż gdzieś w dole, w lesie lub rumoszu skalnym zaczyna tworzyć jeden z wielu potoków spływających z tej góry. I w tym zawiera się cały sens nazwy tej góry – dawni mieszkańcy właśnie na tą jej właściwość zwrócili uwagę. Bo ona rozsącza oraz wysięka (czyli rozdziela i wypuszcza) wszystkie te spływające na nią wody w dół, lub ku dolinom w sposób umiarkowany na każdym swoim stoku.

I dlatego co do nazwy wygląda to tak: słowacki przedrostek roz- jest tym samym co polski roz- i nawiązuje do rozdzielenia, rozszerzenia, rozprzestrzenienia; słowacki – sutec (wymawiane miękko – sutiec) jest tym samym (fonetycznie) co polskie – sąciecOczywiście niektórzy mogliby powiedzieć, że w taki razie powinno być sącziec*, ale wiemy, że w języku polskim nie ma miękkiego cz’, drugi człon nazwy góry jest zatem specyficznym efektem rozwoju języka słowackiego. Językoznawcy mają w swym menu taki termin: „nieregularny rozwój spowodowany frekwencją użytkowania” – może odnosić się do tego przypadku, chociaż tego akurat nie jestem pewny. Moją hipotezę potwierdza natomiast polskie określenie wysięk, które jest spokrewnione z powyższym słowackim terminem.

*Gwiazdka oznacza, że takie słowo nie istnieje i nigdy nie go w badaniach nad językiem polskim nie zanotowano. Stworzyłem je potrzeby powyższego opisu.

hora-223.jpg
Górska łąka na wschodnim stoku Wielkiego Rozsąćca – fragment wielkiego rezerwatu przyrody Rozsutce

W dawniejszych przewodnikach można też było spotkać nazwę Rozsudziec. Ale czy ona może być właściwa? Myślę, że nie. Otóż, gdyby wziąć pod uwagę rozchodzenie, rozpad – co jest właściwe dla skał wapiennych i dolomitowych, to zgodnie z regułami języka polskiego polska nazwa powinna brzmieć: Rozsadziec – od czasownika rozsadzać czyli np. powodować pękanie w wyniku gwałtownych zmian rozszerzalności cieplnej. 

Zawsze może też być tak, że w wyniku migracji jaka niewątpliwie w całych Karpatach miała miejsce w przeszłości, pewna grupa przyniosła jakąś nazwę, w którymś z dialektów (dziś już być może zapomnianym), i znikając „rozpuściła się” w liczniejszej grupie etnicznej pozostawiając po sobie tylko tą nazwę. Tak było np. z znanymi nam Karpatami i Beskidami – ale o języku z którego te określenia pochodzą (mogą pochodzić) napiszę kiedy indziej. Niektórzy z Was mogą być zdumieni, kto kiedyś z nami sąsiadował.

HORA 1124
Wielki Rozsąciec – widok od północy – zdjęcie z wschodniego wierzchołka Małego Rozsąćca, 1284 m n.p.m. (w tle Stóg i Ośnica)

Cóż zatem można więcej rzec o Wielkim Rozsąćcu? Gdyby nie tak charakterystyczna sylwetka tej góry, największa spośród wapiennych wierzchołków Małej Fatry, te „kopce” nie byłyby takie same. Na samą górę wchodzi się łatwo: od północy z przełęczy Międzyrozsąćce (Medzirozsutce – 1200 m n.p.m.) jest bardzo łatwo i nie ma żadnych trudniejszych odcinków, łańcuchów, klamer, drabinek itp. Taki przyjemny spacerek. Trochę gorzej jest od południa (przełęcz Medziholie – 1185 m n.p.m.) – wejście bardziej strome, pomimo mniejszej odległości zabiera więcej czasu (ale oferuje też piękniejsze widoki :), w ostatnim odcinku na skałach jest ubezpieczone łańcuchami. Nie polecam dla małych dzieci.

Również wschodni stok tej góry jest łatwo dostępny dla większości turystów, piękne łąki wraz jałowcami i puste szlaki (żółty i niebieski) oferują piękne widoki na skalną ścianę Małego Rozsąćca, oraz wzniesienia na wschodniej granicy parku narodowego. W swym końcowym odcinku żółty szlak wiedzie przez pierwotny, prastary las rosnący na skałach – miejsce niezwykłe, wyjątkowo ciche i jakieś takie… niezwykle spokojne (może gdzieś tam śpi jakiś kamienny niedźwiedź???).

Wielki Rozsąciec – zbudowany ze skalnych ścian, pełen skalnych zębów, ostańców – wygląda, jakby ktoś mu na jego wierzchołek włożył wielką białą koronę z jasnych skał. Dlatego słusznie niektórzy Słowacy nazywają to górę fatrańskim królem – bo chociaż jej wierzchołek nie jest w tym paśmie najwyższy, to niewątpliwie jest najpiękniejszy.

Uwaga! Szlak czerwony na Wielki Rozsąciec jest zamknięty w okresie 01 marca – 15 czerwca, ze względu na ochronę gatunków zagrożonych. Obowiązuje całkowity zakaz wstępu – turysto, uszanuj przyrodę i zastosuj się do tej zasady!!! 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

bezpukania.eu

Poznaj oblicze XXI wieku i poczuj blisko oddech epoki, w której żyjesz. Zapraszam na blog.

Shristy Singh

Adding Creativity Through Brush...........

Snippets of a Traveling Mind

Finding New Energy To Experience Life More Fully

meblościanka

Meblościanka jest pojemnym meblem, znajdzie się na niej miejsce na wszystkie przedmioty i zainteresowania, gromadzone przez lata, upychane i co jakiś czas ku uciesze odnajdywane. I taka jest ta strona: pojemna i o wszystkim, co może przyjść do głowy:).

Śpiew ptaka

Życie tu i teraz jak śpiew ptaka, który śpiewa po prostu, zawsze.

Wildonline.blog

British Wildlife & Photography

Kolej na kolej

Kolej w Polsce i na świecie - materiały archiwalne i aktualne

DRAGONFLY EFFECT

Orginal wild art nature download wallpaper background photo forest birds swamp black foggy smoggy flowers music sensory slow life macro ważki las drzewa ptaki i robaki Wild Nature Discover and download hight resolution pics / Pobierz moje obrazy o wysokiej rozdzielczości do swoich projektów, obrazów, tapet, plakatów, okładek, postów...

ChyllOut

Wycieczki na chilloucie

Góroholiczka

góry, podróże, fotografia

Be positive & run

o bieganiu, górach, lasach, książkach...

Blog Przewodnika przewodniksudecki.net

Tematy górskie i okołogórskie. Pisze przewodnik górski sudecki

Dursztyn

Dursztyński portal informacyjny

Kamil Szczepka Okiem Przyrodnika

Edukacja przyrodnicza, badania i ekspertyzy przyrodnicze

Xplore Ton Monde

Explorer le monde d'une nouvelle façon!

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to: